wtorek, 3 stycznia 2017

Na piasku

Na Nizinie Mazowieckiej w fazie recesyjnej zlodowacenia środkowopolskiego, powstała płaska, piaszczysto-gliniasta równina erozyjno-denudacyjna, będąca wysoczyzną polodowcową.
Wysoczyzna  czyli rozległe, niewysokie wzniesienie zbudowane z materiału morenowego, otoczone z reguły pradolinami.

Bonifacy kupował pierwotne, naturalne puszczańskie lasy, porastające tę równinę, następnie sprzedawał je z zyskiem.
Karczowano las i w ten sposób powstała osada, o nazwie pochodzącej od narzędzia do korowania drzew- ośnika.
Ziemię obsadzano ziemniakami, obsiewano żytem, owsem, jęczmieniem, gryką, prosem.
Na piaszczystej, wymagającej znacznej ilości wody i nawozu ziemi założono sady.
Owoce w większości sprzedawano w mieście, zboża i len  zużywano głównie na własne potrzeby.

W tej to osadzie Bonifacy osiedlił się ze swoją żoną Marianną, przyszli na świat  jego czterej synowie: Michał, Jan, Franciszek i Roch.
Pierwszy z nich dostał od ojca spory kawałek lasu: z sosną, dębem, brzozą - korzystał z niego w miarę potrzeb. Dbał o niego i szanował, stale odnawiał poprzez dosadzanie młodych drzew. Las był ważną częścią gospodarstwa.
 
Wrzos pospolity - Calluna vulgaris
Konwalia majowa - Convalaria majalis
 
 
  Bielistka ( Modrzaczek) siwa - Leucobryum glaucum -  gatunek mchu objęty ochroną częściową, magazynujący znaczne ilości wody.
 Z własnych łąk, położonych zwykle na mokrych terenach w lesie, gdzie tylko olchy rosnąć mogły, pozyskiwał siano dla swoich zwierząt i  prowadził wypas.

Sąsiedzkie pola przedzieliły rzędy miedz, pokryte darnią rozchodników ostrych - Sedum acre i macierzanki piaskowej - Thymus serpyllum, gdzie rozłogowymi pędami trzymał się kurczowo lekkiego podłoża - jastrzębiec kosmaczek..
 
Miejsca suche, nasłonecznione - płaskie czy też zbocza o wystawie południowej i wschodniej, przy wysokich temperaturach powietrza, i gleby, niskiej wilgotności podłoża, pokryły się niewielkimi płatami  runi muraw napiaskowych.
Piasek jest jałowy, suchy, utrudnione jest podsiąkanie wód gruntowych, deszcze nie są w stanie nawilżyć gleby, ponieważ w luźnych piaskach znajduje się dużo powietrza.
W ciągu dnia piasek nagrzewa się do znacznych temperatur ( nawet do 60 stopni C ), nocą zaś ciepło szybko wypromieniowuje. Występują duże dobowe amplitudy temperatur.

Te zbiorowiska przypominają murawy kserotermiczne, jednak  rośliny tutaj mają wyjątkowo niesprzyjające warunki. 
Tylko nieliczne są w stanie przetrwać i przystosować się do takich warunków, jak np.:
-  bylica Piołun -  Artemisia absyntium
- głęboko korzeniąca się roślina ,
 kocanki piaskowe ( Helichrysum arenarium ) - rośliny o liściach pokrytych kutnerem, utrudniającym wyparowywanie wody
( zdjęcia wykonano we wrześniu, kiedy kocanki ( Helichrysum ) kończyły już kwitnienie ),
 rośliny o  liściach magazynujących wodę - rozchodniki (Sedum) i rojniki ( Sempervivum )
(na zdjęciu obok rojnika murowego - sempervivum tectorum, jedna z odmian Sedum album - rozchodnika białego introdukowanego przez ogrodników w drugiej połowie XIX w., uciekiniera z upraw),
rośliny o wyjątkowo małych liściach, a także pokrytych woskiem np.:
goździk kropkowany - Dianthus deltoides.
 Dziurawiec zwyczajny(  Hypericum perforatum )
Armeria maritima subsp.elongata - zawciąg pospolity wydłużony po kwitnieniu.
 W różnych częściach kraju murawy mają różny skład gatunkowy. Wśród nich znajdziemy sporo roślin leczniczych.
 
Z przyrodniczego punktu widzenia wśród płaskiej powierzchni równiny wyróżniają się obszary morenowe, spotykane na wydmach śródlądowych.
 
Zmienił się klimat, część łąk zmeliorowano, co doprowadziło do wyschnięcia studni we wsiach sąsiadujących z borem. Zmusiło to mieszkańców do opuszczenia rodzinnych siedlisk i poszukiwań pracy w miastach.
Las upomina się o swoje -  na wydartej puszczy ziemi nie da się już żyć z rolnictwa. Sosnowy bór wkracza na murawy napiaskowe, które występują zwykle na terenach o niskiej klasyfikacji bonitacyjnej gleb - V. 
W związku z tym, że narażone są na zalesianie, bądź eksploatacją piasku (występują również w miejscach wydobycia piasku i żwiru ), objęte zostały w Polsce ochrona prawną - wymienione zostały w Załączniku I - siedliska priorytetowe - Dyrektywy Siedliskowej UE.
 
Jasione montana - jasieniec piaskowy 
 
Z piaskami związane są grzebaczowate - wardzaneczka trójzębna ( Bembecinus tridens ) czy wardzanka (Bembix rostrata)? Są to ekosystemy bogate w różnorodną faunę.
 
Rośliny muraw napiaskowych są roślinami pionierskimi -  utrwalają lotne piaski, zapobiegając erozji wietrznej, inicjują procesy glebotwórcze, przygotowując podłoże do sukcesji kolejnych gatunków.

  W efekcie końcowym rozwija się bór sosnowy


 
Chrobotek reniferowy - Cladonia rangiferina
 
Na polach uprawnych budowane są ambony myśliwskie, a bór coraz szybciej zbliża się do wsi.
 
W oktawę Bożego  Ciała z wonnych ziół polnych - z macierzanki, rozchodnika, mięty, rumianku, bzu czarnego, kopytnika, rosiczki czyli bożej rosy i nawrotka tylko nieliczni wiją jeszcze i święcą małe wianki ze wstążeczkami.
Wieszają je w domach, pokruszone wkładają zmarłym do trumny.
Jeszcze dzieci Michała kultywują tę tradycję.., .. młodym się już nie chce.

Mając tak suchą i piaszczystą ziemię nie ulegajmy złudzeniu, że nic nam na niej nie urośnie.
Skupmy się na tym - co będzie sobie radziło bez naszej pomocy, zrezygnujmy raczej z sadzenia modnych roślin.
 
Świat się zmienia, wieś się zmienia w wioskę letniskową,
 Grusza polna - ( Pyrus Communis )  - ulęgałka
tylko napisy na starych krzyżach pozostają aktualne.  
Michał, Jan i Roch spotkali się w Homlu - gdzie zrobili sobie pamiątkową fotografię w Zakładzie Fotograficznym Rembrandt.Wszyscy trzej w mundurach armii carskiej. Zapewne w tym to czasie - ponad 100 lat temu, na skraju lasu postawiono pamiątkowy krzyż.
Opiekuje się nim już 5- te pokolenie, które przyszło na świat od czasów Bonifacego.
 

Od powietrza, głodu, ognia i wojny zachowaj nas Panie.
 
 
Z Nowym 2017 Rokiem życzymy spokoju, wszelkiej pomyślności i wielu sukcesów w pracy i życiu osobistym.
 
 
.
 

 



 

 

 
 

 


 

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 


 
 
 
 

 
 
 

 
 .
 
 

wtorek, 13 grudnia 2016

Jak działa FBI ?

Początek rolnictwa na świecie nastąpił około 10000 lat temu, w Europie później  - 4000 lat temu.
Po wykarczowaniu lasów, powstały nowe siedliska, do których powoli przystosowywały się różne rośliny i zwierzęta (posty: ' Inspiracja ' i ' Jak w stepie ' ) .
Ekosystemy rolnicze w chwili obecnej stanowią 60%  powierzchni naszego kraju  .
Na skutek intensyfikacji rolnictwa, dostosowania do rolnej polityki unijnej, tempo zmian, jakie zachodzą w tych ekosystemach jest niezwykle szybkie - zanika zmienność wszystkich form życia, zmienność genetyczna.

 Ścieżka przyrodnicza - ' Doliną Cisowej " - Pogórze Przemyskie
 ( organizatorem trasy jest Arboretum i Zakład Fizjografii w Bolestraszycach ).
Zubożała murawa kserotermiczna.
 Łąki nie są już użytkowane - tylko raz w roku - w sierpniu - kosi się je w ramach ochrony ptaków, które wtedy już nie gniazdują-
zwłaszcza derkacza - Crex crex.
...." Tam Derkacz wrzasnął z łąki, szukać go daremnie, bo on szybuje w trawie jako szczupak w Niemnie"... - II Księga Pana Tadeusza Adama Mickiewicza
 
Bez koszenia łąki zarosłyby drzewami- zbiorowisko klimaksowe, do którego dąży sukcesja, to las liściasty.
 
W ciągu ostatnich 30 lat, w Europie Zachodniej zniknęło z krajobrazu 300 milionów ptaków.
Samych tylko skowronków od 38 do 40 milionów..

Jednym z oficjalnie stosowanych wskaźników stanu środowiska w krajach członkowskich Unii Europejskiej jest - Farmland Bird Index (FBI) - wskaźnik liczebności pospolitych ptaków krajobrazu rolnego.
Wskazuje na kondycję populacji 22 gatunków ptaków typowych dla siedlisk krajobrazu rolniczego, służy do określania stanu zdrowotności środowiska.
Wszelkie zmiany w populacji ptaków wskazują na to, że coś się w tym środowisku dzieje.
Obecnie w Polsce bada się indeksy liczebności: bociana białego, pustułki, czajki, rycyka, dudka, turkawki, skowronka, dzierlatki, świergotka łąkowego, pliszki żółtej, dymówki, pokląskwy
( Ciconia ciconia, Falco tinnunculus, Vanellus vanellus, Limosa limosa, Upupa epops, Streptopelia turtur, Alauda arvensis, Galerida cristata, Anthus pratensis, Motacilla flava, Hirundo rustica, Saxicola ruberta ),
kląskawki - Saxicola rubicola,
 gąsiorka - Lanius collurio ( na zdjęciach - dzierzba gąsiorek samiec i młody osobnik ),
mazurka, cierniówki, szpaka, makolągwy, kulczyka, potrzeszcza, trznadla i ortolana
(Passer montanus, Sylvia communis, Sturnus vulgaris, Corduelius cannabina, Serinus serinus, Emberiza = Miliaria  calandra, Emberiza citrinella, Emberiza hortulana) .


Intensyfikacja produkcji w tym chów alkierzowy zwierząt, powoduje zaprzestanie wypasania pastwisk, które zamieniają się w jednogatunkowe pustynie.
Pasące się zwierzęta nie zjadają cennych przyrodniczo i najładniejszych roślin, co chroni je przed zarastaniem.
 Czyściec kosmaty - Stachys germanica
kolejna roślina muraw kserotermicznych i ciepłolubnych zbiorowisk okrajkowych, pozostawiona na pastwisku.
Dorodna szałwia okręgowa - Salvia verticilliata
 
W założeniach współczesnego chowu bydła zakłada się, że do osiągnięcia wysokiej wydajności mlecznej niezbędna jest suplementacja paszami treściwymi. Są to różne zboża, które wymagają uszlachetnienia w  komponenty wysokobiałkowe, a także dodatki paszowe: mieszanki witaminowo - mineralne, drożdże paszowe.
Oprócz pasz treściwych krowy karmi się kiszonkami z kukurydzy.

Duży udział pasz treściwych ( do 60 % ) jest olbrzymim zagrożeniem dla zdrowotności zwierząt.

Zarastają pastwiska wspólnotowe.
Nawożenie gnojowicą upraszcza gatunkowy skład pastwisk.
Stosując nawozy zwiększa się gęstość, wysokość i szybkość wzrostu roślinności. Zagraża to między innymi czajce, która zakłada gniazda na ziemi. Istotna jest dla niej wysokość traw - do około 8-10 cm, co umożliwia wysiadującym ptakom obserwację okolicy, a pisklętom swobodne poruszanie.
Na te warunki ma wpływ człowiek.
Zastosowanie pestycydów zmienia skład gatunkowy fauny,
Mieniak tęczowiec - Apatura iris
 
zabija owady i pośrednio same ptaki.
Wilgotne łąki i torfowiska w wyniku osuszania zamieniono na tereny rolnicze.
To wszystko powoduje spadek liczebności tego ptaka w Europie Środkowej, gdzie pojawia się przy okazji przelotów z Europy Wschodniej, w której jeszcze spotykamy

przebogatą różnorodność siedlisk.
Janowiec barwierski  - Genista tinctoria
w sąsiedztwie goździka kartuzka - Dianthus cartusianorum, macierzanki - Thymus.
Szałwia okręgowa z rzepikiem pospolitym -
Agrimonia eupatoria 
Pszeniec gajowy-Melempyrum nemorosum z szelężnikiem - Rhinanthus i przytulią - Galium verum
 
Turkuć podjadek - Gryllotalpa gryllotalpa uznany w naszych ogrodach za szkodnika, spełnia w nim również pożyteczną rolę. Żywi się pędrakami i rolnicami. Sam jest pokarmem dla sówek i dudków.
Są ptaki, których istnienie związane jest tylko z jednym rodzajem mszyc.
 
Postępująca mechanizacja rolnictwa przyczynia się do miażdżenia, rozjeżdżania gniazd ptaków gniazdujących na ziemi, zabijania młodych, które jeszcze nie zdążą się usamodzielnić.
 Podobnie jest z wypalaniem ściernisk, kiedy niszczona jest fauna glebowa - baza pokarmowa ptaków.
Szczególnie na te czynniki narażone są czajka i świergotek łąkowy.

 
Chaber  - Centaura
Mieczyk dachówkowaty - Gladiolus imbricatus
Nie tylko otwarte przestrzenie pól, ale także pola z zadrzewieniami lub zakrzewionymi miedzami, skraje lasów to główne miejsca bytowania ptaków, związanych z wielowiekową działalnością człowieka.
Ptaki zapylają kwiaty, roznoszą nasiona oraz pomagają eliminować gryzonie, owady, nasiona chwastów i inne szkodniki.
W obecnych czasach mogą przetrwać tylko dzięki pomocy człowieka.
W Polsce mamy stan ( z opracowań z 2008 roku ), do którego niektóre regiony Europy Zachodniej można będzie doprowadzić nie wcześniej niż za sto lat, jeżeli konsekwentnie będzie się odtwarzać dawne układy.
Ogólnie w Europie zagrożonych wyginięciem jest 280 gatunków ptaków, z tego blisko 60 % w rolnictwie, dlatego też stale prowadzony jest monitoring- wskaźnik stanu środowiska.
Wprowadza się również zrównoważone rolnictwo, w tym hodowlę starych gatunków, odmian roślin i ras zwierząt, jako próbę powstrzymania degradacji środowiska.

 W celu ograniczenia zatruwania środowiska naturalnego w państwach średnio i wysoko rozwiniętych powstają gospodarstwa ekologiczne.
 Goździk kartuzek - Dianthus cartusianorum 
 Bukwica - czyściec lekarski (Stachys officinalis )
razem z szałwią okręgową ( Salvia verticilliata ).
 
Dziewanna - Vebrascum
Dzwonek brzoskwiniolistny - Campanula persicifolia
Dziko rosnący Dianthus barbatus subsp. barbatus - goździk brodaty.

Goździk skupiony -  Dianthus barbatus subsp. compactus - podgatunek goździka brodatego 
występuje w południowej, środkowej i wschodniej Europie. W Polsce pod częściową ochroną. Wyłącznie w Bieszczadach - zachodnia granica na linii Smerek - Jasło.
 
Czy w  najnowszych trendach naturalistycznych, wprowadzając do ogrodów elementy z natury możemy powstrzymać wymieranie roślin i zwierząt ?




Opracowano między innymi w oparciu o :
Magazyn Przyrodniczy TVP 3 z 1. 12.2016 r.
Magazyn Przyrodniczy TVP 3 z 7. 12.2016 r.
http://www.monitoringptakow.gios.gov.pl/ptaki-krajobrazu-rolnego
https://pl.wikipedia.org/wiki/Turku%C4%87_podjadek
https://pl.wikipedia.org/wiki/Czajka_zwyczajna
https://pl.wikipedia.org/wiki/Go%C5%BAdzik_skupiony